By Bu gün dünyada milyonlarla qız uşağının hüquqlarına, təhsil imkanlarına və təhlükəsiz gələcəyinə diqqət çəkmək məqsədilə 11 oktyabr — Beynəlxalq Qız Uşaqları Günü qeyd olunur. Bu gün sadəcə qız uşaqlarını təbrik etmək üçün yox, həm də onların qarşılaşdıqları çətinlikləri xatırlamaq və hər birinin sağlam, təhlükəsiz, azad uşaqlıq yaşamaq hüququnu müdafiə etmək üçün də mühüm fürsətdir.
Xəbəraxını xəbər verir ki, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının təşəbbüsü ilə qeyd olunan bu gün 2011-ci il dekabrın 19-da BMT Baş Assambleyasının qərarı ilə təsis edilib. Məqsəd qız uşaqlarının hüquqlarını qorumaq, onların üzləşdiyi bərabərsizliklərə diqqət çəkmək və cəmiyyətdə bərabər imkanların təşviqinə dəstək verməkdir.
Hər üç saniyədə bir qız uşağı erkən nikaha məcbur edilir
BMT və UNICEF-in məlumatları göstərir ki, qız uşaqlarının hüquqlarının qorunması istiqamətində müəyyən irəliləyişlər əldə olunsa da, dünyada ciddi problemlər hələ də qalmaqdadır.
UNICEF-in 2026-cı il məlumatına əsasən, dünyada yaşayan təxminən 650 milyon qadın və qız uşağı 18 yaşına çatmadan nikaha daxil olub. Hər il isə 12 milyondan çox qız yetkinlik yaşına çatmamış evləndirilir. Bu, təxminən hər üç saniyədə bir qız uşağının erkən nikaha cəlb edilməsi deməkdir.
Erkən nikah qızların təhsilini yarımçıq qoymasına, sağlamlıq riskləri ilə üzləşməsinə və gələcək həyat seçimlərinin məhdudlaşmasına səbəb ola bilər. Yoxsulluq, münaqişələr, məcburi köçkünlük və cəmiyyətdə formalaşmış ayrı-seçkilik yaradan yanaşmalar bu riski daha da artırır.
Təhsil qızların gələcəyini dəyişən əsas amillərdəndir
Qız uşaqlarının keyfiyyətli təhsil alması onların müstəqil qərarlar verməsi, peşə sahibi olması və cəmiyyətdə fəal iştirak etməsi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
UNESCO-nun 2026-cı il hesabatına görə, dünyada məktəbəqədər təhsildən orta təhsilin yuxarı pilləsinədək qızlarla oğlanların təhsilə cəlb olunmasında qlobal səviyyədə bərabərliyə nail olunub. Bununla belə, yoxsulluq, erkən nikah, erkən hamiləlik və sosial maneələr bir çox qızın təhsilini başa vurmasına əngəl yaradır.
Xüsusilə həssas vəziyyətdə olan ailələrdən gələn, münaqişə bölgələrində yaşayan və sosial müdafiəyə ehtiyacı olan qızlar daha böyük çətinliklərlə qarşılaşırlar. Buna görə də yalnız məktəbə qəbul imkanının yaradılması kifayət etmir. Qızların təhsili davam etdirməsi üçün təhlükəsiz məktəb mühiti, sosial dəstək və bərabər imkanlar da təmin olunmalıdır.
Qız uşaqlarının hüquqları gələcəyin məsələsidir
Beynəlxalq Qız Uşaqları Gününün 2026-cı il mövzusu erkən nikahın sona çatdırılması və qız uşaqlarının hüquqlarına daha çox investisiya qoyulmasıdır. BMT, UNICEF və UNESCO bu istiqamətdə təhsilin genişləndirilməsini, qoruyucu mexanizmlərin gücləndirilməsini və qızların öz gələcəkləri ilə bağlı qərarlarda iştirakının artırılmasını vacib hesab edir.
Qız uşaqlarının hüquqlarının qorunması yalnız dövlətlərin və beynəlxalq təşkilatların vəzifəsi deyil. Ailələrdə, məktəblərdə və cəmiyyətdə onların fikirlərinə hörmətlə yanaşılması, istedadlarının inkişaf etdirilməsi və seçimlərinə dəstək göstərilməsi də böyük əhəmiyyət daşıyır.
Bu günün əsas mesajı sadədir: hər bir qız uşağı təhlükəsiz böyümək, təhsil almaq, arzularının ardınca getmək və gələcəyini özü müəyyənləşdirmək hüququna malikdir. Qızların qarşısındakı maneələri aradan qaldırmaq isə daha ədalətli və bərabər imkanlara malik cəmiyyət qurmaq deməkdir.
